ชาวห้วยตะพานทวงความเป็นธรรม ปมฌาปนกิจฯ จี้รัฐเคลียร์เส้นแบ่งเงินออม–เงินช่วยเหลือ

ธงไชย พรมนาค ผู้สื่อข่าวภาคสนาม TOP TV51 รายงานประเด็นข้อร้องเรียนของชาวบ้านที่สะท้อนว่า การตั้งคำถามกับประชาชนว่า “แล้วพากันไปทำทำไม” อาจเป็นการมองปัญหาที่ปลายเหตุ เพราะในวิถีชีวิตของคนต่างจังหวัดและกลุ่มรากหญ้า ความกังวลสำคัญคือไม่ต้องการให้การเสียชีวิตของตนเองกลายเป็นภาระของลูกหลาน

ขยายภาพ

ชาวบ้านจำนวนไม่น้อยเข้าร่วมสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ด้วยความเข้าใจว่าเงินที่ส่งเข้าไปเป็นลักษณะคล้าย “เงินออม” หรือหลักประกันความมั่นคงที่จ่ายได้ในวงเงินไม่สูง เช่น งวดละไม่กี่สิบหรือไม่กี่ร้อยบาท โดยหวังว่าเมื่อถึงวาระสุดท้าย เงินส่วนนี้จะช่วยจัดการงานศพและพยุงครอบครัวได้

อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่ถูกตั้งคำถามคือ ระบบฌาปนกิจสงเคราะห์ตามกฎหมายถูกออกแบบบนเจตนารมณ์ของ “การเกื้อกูลและช่วยเหลือซึ่งกันและกัน” ไม่ใช่ธุรกิจประกันภัย และไม่ใช่สถาบันการเงิน เงินที่สมาชิกจ่ายในแต่ละงวดจึงถูกมองในทางกฎหมายว่าเป็นเงินช่วยเหลือสมาชิกที่เสียชีวิตก่อนหน้า ไม่ใช่เงินฝากสะสมของสมาชิกแต่ละราย

เมื่อระบบไม่ได้อยู่ภายใต้การกำกับแบบเดียวกับธุรกิจประกันภัยหรือสถาบันการเงิน จึงเกิดช่องว่างสำคัญด้านความเข้าใจของประชาชนและกลไกคุ้มครอง หากสมาคมบริหารจัดการผิดพลาด เงินสะดุด หรือจ่ายเงินช่วยเหลือล่าช้า สมาชิกอาจไม่มีหลักประกันคุ้มครองแบบเดียวกับเงินฝากธนาคารหรือกรมธรรม์ประกันภัย

รายงานภาคสนามยังตั้งข้อสังเกตว่า ปัญหาที่ทำให้ชาวบ้านรู้สึกเสียหายและคับข้องใจ คือการสื่อสารที่ไม่ชัดเจนตั้งแต่แรกเข้า บางกรณีสมาชิกเข้าใจว่าเงินที่จ่ายคือเงินสะสมหรือเงินออม แต่เมื่อเกิดปัญหากลับถูกอธิบายในมิติ “เงินทำบุญ” หรือ “ช่วยกันส่งเพื่อนสมาชิก” ทำให้การทวงถามความรับผิดชอบกลายเป็นเรื่องละเอียดอ่อนทางความรู้สึก

ผู้สื่อข่าวระบุว่า หากสมาคมใดใช้ถ้อยคำเรื่องบุญหรือการช่วยเหลือมาเป็นเกราะกำบังโดยไม่ชี้แจงความเสี่ยงทางการเงินอย่างตรงไปตรงมา ปัญหาจะไม่จบที่ตัวสมาคมเพียงแห่งเดียว แต่จะกลายเป็นความเสี่ยงเชิงโครงสร้างที่ย้อนกลับมาทำร้ายประชาชนซ้ำ โดยเฉพาะสมาชิกสูงอายุหรือกลุ่มที่มีรายได้น้อย

ประเด็นจึงถูกโยนกลับไปยังหน่วยงานรัฐและนายทะเบียนที่มีหน้าที่กำกับดูแลว่า ที่ผ่านมาได้ตรวจสอบการบริหารสมาคมอย่างใกล้ชิดเพียงใด มีการกำกับการโฆษณาหรือการสื่อสารกับสมาชิกให้เข้าใจตรงกันหรือไม่ และมีมาตรการป้องกันไม่ให้ประชาชนเข้าใจผิดว่าเป็นเงินออมหรือหลักประกันที่มีลักษณะเดียวกับประกันภัยหรือเงินฝากหรือไม่

ทั้งนี้ ข้อร้องเรียนดังกล่าวยังเป็นประเด็นที่ต้องรอการตรวจสอบข้อเท็จจริงจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงโอกาสให้สมาคมหรือผู้เกี่ยวข้องชี้แจงข้อมูลอย่างเป็นทางการ เพื่อให้ประชาชนได้รับความเป็นธรรมและลดความสับสนเกี่ยวกับระบบฌาปนกิจสงเคราะห์ในอนาคต