ภาษีของประชาชน หรือค่าผ่านทางของความหวัง? คำถามใหญ่ต่อความคุ้มค่าของงบประมาณรัฐ

ทุกครั้งที่ประชาชนซื้อข้าวหนึ่งจาน เติมน้ำมันหนึ่งถัง หรือซื้อของใช้จำเป็นในชีวิตประจำวัน รัฐย่อมได้รับส่วนแบ่งผ่านระบบภาษีทางตรงและภาษีทางอ้อม แม้ประชาชนบางส่วนอาจไม่เคยยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา แต่แทบไม่มีใครหลีกเลี่ยงภาษีทางอ้อมได้ทั้งหมด.

ด้วยเหตุนี้ ภาษีจึงไม่ใช่ภาระของคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง แต่เป็นเงินร่วมกันของสังคม ตั้งแต่แม่ค้าขายส้มตำ คนขับรถรับจ้าง พนักงานโรงงาน ผู้ใช้แรงงาน ไปจนถึงเจ้าของธุรกิจขนาดใหญ่ ทุกคนล้วนมีส่วนส่งเงินเข้าสู่ระบบรัฐในระดับที่แตกต่างกัน.

ประชาชนจำนวนมากไม่ได้ปฏิเสธการเสียภาษี เพราะเข้าใจดีว่าประเทศต้องมีรายได้เพื่อพัฒนา ต้องมีถนน โรงพยาบาล โรงเรียน ระบบสาธารณูปโภค ความมั่นคง และบริการสาธารณะที่จำเป็นต่อชีวิตประจำวัน แต่คำถามที่ยังคงอยู่คือ เหตุใดในบางพื้นที่ถนนยังเป็นหลุมเป็นบ่อ เหตุใดบางโรงเรียนยังขาดอุปกรณ์การเรียน เหตุใดบางโรงพยาบาลยังมีผู้ป่วยรอคิวนาน และเหตุใดบางชุมชนยังขาดน้ำสะอาดหรือระบบระบายน้ำที่มีประสิทธิภาพ.

เมื่อประชาชนเห็นโครงการมูลค่าหลายร้อยล้านบาท แต่ไม่เห็นการเปลี่ยนแปลงในชีวิตประจำวัน ความสงสัยย่อมเกิดขึ้นโดยธรรมชาติ ขณะเดียวกัน บางชุมชนกลับสามารถเปลี่ยนชีวิตผู้คนได้ด้วยงบประมาณไม่มาก หากเงินถูกใช้ตรงจุด โปร่งใส และมีผู้รับผิดชอบที่ชัดเจน.

ภาษีจึงไม่ควรถูกมองเป็นเพียงตัวเลขในงบประมาณรายจ่ายประจำปี แต่ควรถูกมองเป็นสัญญาทางสังคมระหว่างรัฐกับประชาชน ประชาชนส่งมอบทรัพยากรให้รัฐ ส่วนรัฐมีหน้าที่ส่งมอบคุณภาพชีวิต ความปลอดภัย โอกาส และระบบบริการที่ประชาชนตรวจสอบได้.

โจทย์ใหญ่ของการบริหารประเทศจึงไม่ใช่การเริ่มต้นด้วยการขึ้นภาษีเสมอไป แต่อาจเริ่มจากการทำให้ประชาชนเห็นว่าเงินทุกบาทถูกนำไปทำอะไร เกิดผลลัพธ์อะไร ใครเป็นผู้รับผิดชอบ และประชาชนสามารถติดตามตรวจสอบได้อย่างไร.